Trở lại Nhật sau nhiều năm, tôi vẫn thấy những chuyến tàu đến đúng từng giây, những người công nhân vệ sinh vẫn cúi chào xe rác chạy ngang qua như một nghi thức lặng lẽ của sự tôn trọng. Những đoàn học sinh tiểu học trang phục chỉnh tề nối đuôi nhau trật tự băng qua phố, không tiếng cười đùa, không xô đẩy.
Ở trung tâm Asakusa, mọi thứ dường như cũng không thay đổi. Vẫn những dãy phố ẩm thực nhỏ xíu xiu, mỗi quán chỉ đủ chỗ cho vài người ngồi. Những chiếc đĩa bé tí đặt lên quầy: một miếng cá nướng, vài lát củ cải muối, một cuộn trứng ngọt cắt vuông vức. Cả bữa ăn được sắp xếp như một bức tranh tối giản, nhỏ, vừa đủ và tuyệt đối tinh tế.
Tôi bẩu ảnh: Không chỉ văn hóa ẩm thực, cả đất nước này có vẻ như đang cố gắng giữ nguyên vẹn một công thức cũ, một phiên bản từng rất thành công trong quá khứ.
Nhật Bản từng khiến cả thế giới nể phục vì sự vươn lên thần kỳ sau chiến tranh thế giới thứ hai. Họ từng là nền kinh tế lớn thứ hai thế giới. Nhưng rồi, từ đỉnh cao cuối thập niên 1980 đến nay, nước Nhật gần như đứng yên.
Không phải vì thiếu công nghệ, Nhật vẫn là đất nước của robot và tàu siêu tốc. Không phải vì thiếu tiền, các tập đoàn lớn vẫn nằm trong danh sách Fortune Global. Nhưng càng tiếp xúc với các doanh nghiệp ở đây, tôi càng nhận ra: Nhật đang thiếu… sự MỞ và linh hoạt.
Tôi đã gặp những công ty kỹ thuật rất giỏi, nhưng không dám thử cách làm mới. Nhân viên trẻ rất thông minh, nhưng không dám nói khác sếp. Các phòng ban ngồi cạnh nhau nhưng không chia sẻ thông tin. Những quyết định quan trọng thường trôi qua nhiều tầng lớp, vòng vèo nên thường rất chậm. Sợ thử, sợ sai, sợ thất bại…là điều tôi nhìn thấy ở nhiều tổ chức.
Không MỞ thì không thể linh hoạt. Mà không linh hoạt thì không thể thích nghi. Mà không thích nghi thì đứng yên cũng chính là tụt lùi.
Tôi vẫn thích nước Nhật. Thích văn hóa, ẩm thực và sự tinh tế không phải nơi nào cũng có được. Nhưng cũng chính vì sự cảm mến mà tôi mong họ có thể cởi mở hơn để tiến về phía trước.
Muốn tồn tại và phát triển, phải dám thay đổi, dù là Nhật hay bất cứ đâu, dù là một tổ chức hay mỗi cá nhân. Phỏng ạ?